CSRD i raportowanie ESG — czy Twoja firma jest w obowiązku?

CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive, czyli dyrektywa o raportowaniu zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw) to dyrektywa UE 2022/2464 zmieniająca sposób, w jaki firmy raportują zrównoważony rozwój. Zastępuje wcześniejszą NFRD i znacząco rozszerza zakres obowiązków — zarówno pod względem zakresu danych, jak i liczby firm objętych raportowaniem. W Polsce implementacja nastąpiła poprzez nowelizację ustawy o rachunkowości z 2024 roku.

Choć formalnie CSRD dotyczy tylko dużych firm, praktycznie kaskaduje obowiązki na całe łańcuchy dostaw — małe firmy B2B obsługujące korporacje też muszą przygotować dane ESG (dotyczące środowiska, społeczeństwa i ładu korporacyjnego), żeby utrzymać klienta. Ten artykuł pokazuje, kogo dotyczy obowiązek, jak wygląda proces raportowania i jak się przygotować.

Progi wielkości — kogo dotyczy

Harmonogram wdrożenia CSRD rozkłada się na 5 lat i obejmuje kolejne grupy firm:

| Rok | Za rok obrotowy | Kto raportuje | |-----|-----------------|---------------| | 2025 | 2024 | Duże spółki giełdowe (wcześniej NFRD) | | 2026 | 2025 | Wszystkie duże jednostki | | 2027 | 2026 | Notowane MŚP (giełda) | | 2029 | 2028 | Duże firmy spoza UE z działalnością w UE (>150 mln EUR obrotu) |

Duża jednostka to firma spełniająca 2 z 3 kryteriów (za 2 kolejne lata):

• Ponad 250 pracowników (roczne średnie zatrudnienie)
• Ponad 50 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży
• Ponad 25 mln EUR sumy bilansowej

Dla przeliczenia na złote — progi to ok. 215 mln zł przychodów i 107 mln zł sumy bilansowej (kurs 4,30 PLN/EUR). W Polsce CSRD dotyczy bezpośrednio ok. 3 500 firm — ale kaskada powoduje, że realny wpływ obejmuje kilkadziesiąt tysięcy.

Co trzeba raportować — ESRS

Raportowanie odbywa się według European Sustainability Reporting Standards (ESRS) — zestaw standardów opracowanych przez EFRAG i przyjętych przez Komisję Europejską w 2023. W pełnym zakresie ESRS to 12 standardów:

• ESRS 2 (ogólne wymogi)
• ESRS E1 (zmiana klimatu — emisje Scope 1, 2, 3)
• ESRS E2–E5 (zanieczyszczenia, woda, bioróżnorodność, gospodarka o obiegu zamkniętym)
• ESRS S1–S4 (pracownicy, pracownicy w łańcuchu, społeczności, konsumenci)
• ESRS G1 (ład korporacyjny, etyka biznesowa)

Firma najpierw przeprowadza podwójną ocenę istotności (double materiality) — analizuje, które tematy są istotne z perspektywy wpływu firmy na środowisko/społeczeństwo ORAZ wpływu ryzyk ESG na firmę. Raportuje tylko tematy istotne.

Kaskadowanie — realny problem dla MŚP

Formalnie CSRD nie obejmuje małych firm, ale ESRS E1 wymaga od dużej firmy raportowania emisji Scope 3 — czyli emisji łańcucha wartości (dostawców i klientów). Żeby to zrobić, duża firma musi zebrać dane o emisjach od swoich dostawców.

Praktycznie oznacza to, że małe firmy B2B obsługujące dużych klientów dostają:

• Ankiety ESG od 2–3 razy w roku, różne dla każdego klienta
• Wymaganie certyfikatów (np. środowiskowego ISO 14001) jako warunek utrzymania kontraktu
• Wymóg raportów własnych — w niektórych branżach (automotive, FMCG)

VSME — uproszczona opcja dla MŚP

Od 2025 obowiązuje standard VSME (Voluntary Standard for SMEs), opublikowany przez EFRAG. To uproszczona wersja ESRS przeznaczona dla małych i średnich firm chcących raportować dobrowolnie. VSME ma dwa moduły:

1. Basic Module — obowiązkowy przy raportowaniu, ok. 20 wskaźników podstawowych (emisje, kadra, pracownicy)
2. Comprehensive Module — dobrowolny, dla firm obsługujących klientów wymagających głębszych danych

Dla firmy B2B z 30 pracownikami obsługującej 5 korporacji — VSME to często najtańsza ścieżka. Jeden raport VSME rocznie pasuje jako odpowiedź na ankiety większości klientów.

Harmonogram przygotowania

Jeśli Twoja firma wchodzi w obowiązek CSRD od 2026 (raportowanie za 2025), to w kwietniu 2026 jesteś już opóźniony. Standardowy proces przygotowania to:

1. Analiza istotności (double materiality) — 2–3 miesiące
2. Zbieranie danych bazowych — 3–6 miesięcy (zwłaszcza emisje Scope 3)
3. Przygotowanie raportu — 2–3 miesiące
4. Audyt zewnętrzny — obowiązkowy, minimum 1–2 miesiące
5. Publikacja — wraz ze sprawozdaniem finansowym

Łącznie 12–18 miesięcy od rozpoczęcia do publikacji. Firmy, które zaczęły w 2024, wchodzą w 2026 na czas. Firmy zaczynające w 2026 mają trudny rok — często wymagany jest „raport uproszczony” w pierwszym cyklu z założeniem pełnego zakresu w drugim.

Praktyczne pierwsze kroki

Dla firmy, która po raz pierwszy zderza się z CSRD lub kaskadą od klienta:

| Krok | Czas | Koszt | |------|------|-------| | Mapa istotności — warsztat | 1–2 dni | 5–15 tys. zł | | Obliczenie emisji Scope 1 i 2 | 2–4 tyg. | 10–30 tys. zł | | Szacowanie Scope 3 (uproszczone) | 1–2 mies. | 20–50 tys. zł | | Wybór oprogramowania ESG | 1 mies. | 5–30 tys. zł rocznie | | Pierwszy raport VSME (dla MŚP) | 2–3 mies. | 20–80 tys. zł |

Koszty rosną wraz z wielkością firmy i złożonością łańcucha dostaw. Dla dużej produkcyjnej firmy pierwszy pełny raport CSRD to koszt 300–800 tys. zł plus ok. 100–200 tys. zł na coroczną aktualizację.

Podsumowanie

CSRD to nie tylko obowiązek — to trwała zmiana w sposobie, w jaki biznes raportuje swoje działanie. Firmy, które opóźniają przygotowanie, zaczynają tracić klientów korporacyjnych (bo nie dostarczają danych Scope 3) oraz finansowanie bankowe (bo banki też są objęte CSRD i wymagają ESG od dłużników). W Profais pomagamy klientom zbudować system księgowy pod raportowanie ESG i VSME — sprawdź naszą pełną księgowość. Zobacz też artykuł o CBAM dla importerów — pokrewny obowiązek klimatyczny.

Źródła: ec.europa.eu/sustainability, efrag.org, Dyrektywa UE 2022/2464, Ustawa o rachunkowości (nowelizacja 2024).